Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả học tập cho sinh viên Trường Đại học Hà Tĩnh, nhưng việc sử dụng còn thiếu định hướng và kỹ năng. Bài viết đề xuất các giải pháp như nâng cao nhận thức, bồi dưỡng kỹ năng sử dụng AI, đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng quy định học thuật và phát triển hạ tầng số. Khi được khai thác đúng cách, AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực số cho sinh viên.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những công cụ hỗ trợ học tập quan trọng đối với sinh viên đại học. Từ việc tìm kiếm tài liệu, tóm tắt nội dung, hỗ trợ viết báo cáo, thiết kế bài thuyết trình đến luyện ngoại ngữ, phân tích dữ liệu, AI đang từng bước làm thay đổi cách tiếp cận tri thức của người học. Đối với sinh viên Đại học Hà Tĩnh, việc ứng dụng AI vào học tập không chỉ mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả tự học mà còn góp phần hình thành năng lực số, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với yêu cầu của thời đại mới.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc sử dụng công cụ AI trong học tập hiện nay vẫn còn tồn tại không ít hạn chế. Một bộ phận sinh viên đã tiếp cận và khai thác AI khá nhanh, nhưng chủ yếu dừng lại ở mức sử dụng đơn lẻ, thiếu định hướng và chưa phát huy hết giá trị của công nghệ. Nhiều em còn có tâm lý phụ thuộc vào AI, sử dụng công cụ này như một “phương án làm thay” hơn là một “trợ lý học tập”. Trong khi đó, kỹ năng đặt câu lệnh, kiểm chứng thông tin, trích dẫn nguồn, đánh giá độ tin cậy của nội dung do AI tạo ra vẫn còn hạn chế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng học tập mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai lệch thông tin, vi phạm đạo đức học thuật và làm suy giảm năng lực tư duy độc lập của sinh viên.

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng công cụ AI trong học tập của sinh viên Đại học Hà Tĩnh, trước hết cần nâng cao nhận thức đúng đắn về vai trò của AI. AI không thể thay thế người học, càng không thể thay thế hoàn toàn giảng viên, mà cần được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ thông minh. Khi được sử dụng đúng cách, AI giúp sinh viên tiết kiệm thời gian, tăng khả năng tiếp cận tri thức, mở rộng góc nhìn và nâng cao hiệu quả tự học. Vì vậy, nhà trường cần đẩy mạnh truyền thông, định hướng để sinh viên hiểu rõ lợi ích, giới hạn cũng như trách nhiệm khi sử dụng AI trong môi trường học thuật.

Một giải pháp quan trọng khác là tổ chức bồi dưỡng kỹ năng sử dụng AI cho sinh viên theo hướng bài bản, thiết thực. Trong đó, cần tập trung vào các nội dung cốt lõi như kỹ năng xây dựng câu lệnh hiệu quả, kỹ năng lựa chọn công cụ phù hợp với mục tiêu học tập, kỹ năng kiểm chứng thông tin, kỹ năng trích dẫn và sử dụng kết quả từ AI một cách có trách nhiệm. Bên cạnh đó, sinh viên cần được hướng dẫn phân biệt rõ giữa việc tham khảo, hỗ trợ từ AI với hành vi sao chép, phụ thuộc hoặc sử dụng AI trái với quy định học thuật. Khi có nền tảng kỹ năng tốt, sinh viên sẽ biết cách khai thác AI như một công cụ hỗ trợ học sâu, thay vì chỉ sử dụng ở mức đối phó hoặc làm việc thay mình.

Cùng với việc nâng cao năng lực cho người học, vai trò của giảng viên trong định hướng và tổ chức hoạt động học tập có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giảng viên cần đổi mới phương pháp dạy học, thiết kế nhiệm vụ học tập theo hướng phát huy tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo và cá nhân hóa trải nghiệm học tập. Những bài tập yêu cầu phân tích, so sánh, vận dụng vào bối cảnh thực tiễn, phản ánh quan điểm cá nhân hoặc sản phẩm gắn với trải nghiệm thực tế sẽ hạn chế tình trạng lệ thuộc vào AI và buộc sinh viên phải thực sự tư duy. Đồng thời, giảng viên cũng cần chủ động làm quen với các công cụ AI để hướng dẫn sinh viên sử dụng đúng mục đích, đúng chuẩn mực và phù hợp với từng học phần.

Nhà trường cũng cần sớm xây dựng quy định, hướng dẫn cụ thể về việc sử dụng AI trong học tập và nghiên cứu. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm tạo hành lang rõ ràng cho sinh viên và giảng viên trong quá trình ứng dụng công nghệ mới. Quy định này cần làm rõ những trường hợp được phép sử dụng AI, mức độ sử dụng phù hợp, nguyên tắc công khai khi có hỗ trợ từ AI, cũng như các hành vi không được chấp nhận trong học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. Việc có hướng dẫn cụ thể sẽ giúp hạn chế tình trạng lúng túng, sử dụng tùy tiện hoặc hiểu sai về vai trò của AI trong môi trường giáo dục đại học.

Bên cạnh đó, việc phát triển hạ tầng số và hệ sinh thái học tập số trong nhà trường cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả ứng dụng AI. Đại học Hà Tĩnh có thể từng bước xây dựng kho học liệu số, nền tảng hỗ trợ học tập trực tuyến, ngân hàng câu hỏi, diễn đàn học thuật và các công cụ số tích hợp phục vụ giảng dạy – học tập. Khi sinh viên được tiếp cận với môi trường học tập hiện đại, có định hướng và được hỗ trợ đầy đủ về công nghệ, việc ứng dụng AI sẽ trở nên thuận lợi, an toàn và hiệu quả hơn. Đồng thời, nhà trường có thể khuyến khích các khoa, bộ môn, câu lạc bộ học thuật tổ chức các hoạt động trải nghiệm như hội thảo, tọa đàm, cuộc thi ứng dụng AI trong học tập nhằm lan tỏa tinh thần đổi mới và sáng tạo trong sinh viên.

Một hướng đi cần được quan tâm là gắn việc ứng dụng AI với phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu và năng lực nghề nghiệp cho sinh viên. Trong giáo dục đại học hiện nay, mục tiêu không chỉ dừng ở việc truyền thụ kiến thức mà còn hướng đến hình thành con người học tập suốt đời. AI nếu được khai thác hợp lý sẽ hỗ trợ sinh viên chủ động hơn trong việc lập kế hoạch học tập, quản lý thời gian, tìm kiếm tài liệu, luyện tập kỹ năng chuyên môn và chuẩn bị cho thị trường lao động. Vì vậy, ứng dụng AI không nên xem là xu hướng nhất thời, mà cần được tích hợp vào chiến lược nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển năng lực số và khả năng cạnh tranh của sinh viên trong tương lai.

Có thể khẳng định rằng, AI đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động học tập trong các trường đại học, trong đó có Trường Đại học Hà Tĩnh. Tuy nhiên, để công cụ này thực sự phát huy giá trị, cần có sự vào cuộc đồng bộ từ phía nhà trường, giảng viên và sinh viên. Nâng cao nhận thức, bồi dưỡng kỹ năng, đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng quy định sử dụng phù hợp và đầu tư hạ tầng số là những giải pháp quan trọng, mang tính nền tảng. Khi được định hướng đúng và sử dụng một cách có trách nhiệm, AI sẽ trở thành trợ thủ đắc lực, góp phần nâng cao chất lượng học tập, thúc đẩy đổi mới giáo dục và chuẩn bị cho sinh viên hành trang vững chắc trong kỷ nguyên số.

Tài liệu tham khảo

[1]. Bộ Thông tin và Truyền thông (2021). Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030

[2]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022). Hội nghị Chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo