Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI – GenAI) đang tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong môi trường giáo dục đại học. Không chỉ dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ tìm kiếm thông tin, các nền tảng như ChatGPT, Google Gemini hay GitHub Copilot ngày càng trở thành “trợ lý học tập số” quen thuộc của sinh viên, đặc biệt trong các ngành công nghệ thông tin và kỹ thuật.

Từ hỗ trợ viết nội dung học thuật, giải thích khái niệm chuyên môn, phân tích dữ liệu đến sinh mã nguồn lập trình, GenAI đang góp phần tái định hình cách sinh viên tiếp cận tri thức. Khi được sử dụng đúng cách, công nghệ này có thể thúc đẩy năng lực tự học, tư duy phản biện và khả năng sáng tạo – những giá trị cốt lõi của giáo dục đại học hiện đại.

1. Ứng dụng AI hội thoại trong hỗ trợ học tập

Ngày nay, sinh viên đã quen thuộc với việc sử dụng các hệ thống AI hội thoại thông qua hình thức tương tác tự nhiên bằng ngôn ngữ. Thay vì chỉ tìm kiếm thông tin một chiều, người học có thể đặt câu hỏi, yêu cầu giải thích chi tiết, phân tích thuật toán hoặc gợi ý sửa lỗi mã nguồn theo ngữ cảnh cụ thể.

Điểm nổi bật của AI hội thoại là khả năng phản hồi nhanh chóng, linh hoạt và có tính cá nhân hóa. Sinh viên có thể yêu cầu giải thích một cú pháp cụ thể trong lập trình, phân tích nguyên lý hoạt động của một thuật toán, hoặc đề xuất nhiều cách tiếp cận khác nhau cho cùng một bài toán. Quá trình trao đổi liên tục này giúp việc học trở nên chủ động hơn, đồng thời hỗ trợ người học đào sâu bản chất vấn đề thay vì chỉ tiếp nhận kết quả.

Hình 1. Giao diện kết quả ChatGPT thực hiện nhiệm vụ tạo mã nguồn kèm giải thích

Để khai thác hiệu quả công cụ, sinh viên cần rèn luyện kỹ năng xây dựng prompt – tức là cách diễn đạt yêu cầu một cách rõ ràng và có cấu trúc. Một câu hỏi được đặt trong ngữ cảnh cụ thể, xác định rõ nhiệm vụ và mục tiêu mong muốn sẽ giúp AI tạo ra kết quả sát với nhu cầu học tập hơn. Thực tế cho thấy, cùng một bài toán, cách đặt câu hỏi khác nhau có thể dẫn đến những hướng giải thích và mức độ chi tiết hoàn toàn khác nhau. Chính quá trình điều chỉnh câu hỏi đó đã góp phần hình thành tư duy mạch lạc và khả năng xác định vấn đề – những kỹ năng quan trọng trong học tập và nghiên cứu.

Hình 2. Sinh viên thảo luận sử dụng GenAI để tìm kiếm giải pháp lập trình

2. Sử dụng GitHub Copilot – hỗ trợ thực hành và hoàn thiện mã nguồn

Bên cạnh AI hội thoại, sinh viên còn sử dụng GitHub Copilot tích hợp trực tiếp trong môi trường phát triển như Visual Studio Code. Nếu AI hội thoại hỗ trợ giải thích và định hướng tư duy, thì Copilot đóng vai trò như một trợ lý kỹ thuật trong quá trình viết mã.

Khi sinh viên bắt đầu khai báo một hàm hoặc viết một chú thích ngắn mô tả yêu cầu bài toán, Copilot có thể tự động đề xuất đoạn mã phù hợp với ngữ cảnh. Điều này giúp giảm bớt những lỗi cú pháp không cần thiết và cho phép người học tập trung nhiều hơn vào việc hiểu bản chất thuật toán.

Hình 3. Giao diện sử dụng GitHub Copilot hỗ trợ sinh mã nguồn

Việc sử dụng Copilot không đồng nghĩa với việc “để AI làm thay”, mà là quá trình tương tác hai chiều: sinh viên mô tả ý tưởng, công cụ gợi ý giải pháp, và người học tiếp tục phân tích, điều chỉnh, kiểm chứng tính đúng đắn của mã nguồn. Chính sự tương tác đó giúp rèn luyện khả năng đọc hiểu, đánh giá và cải tiến chương trình – những năng lực cốt lõi của lập trình viên.

Hình 4. Sinh viên báo cáo sản phẩm lập trình: sản phẩm và log

Sự lan tỏa của GenAI không chỉ tác động đến người học mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới đối với giảng viên và cơ sở đào tạo. Trong bối cảnh giáo dục chuyển đổi số, việc tích hợp các công cụ AI vào thiết kế hoạt động dạy học, xây dựng hệ thống bài tập phân hóa, hay hỗ trợ phản hồi cá nhân hóa đang trở thành xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi được đặt trong một định hướng sư phạm rõ ràng, trong đó trọng tâm vẫn là phát triển tư duy độc lập, năng lực phân tích và khả năng giải quyết vấn đề của sinh viên.

GenAI vì thế cần được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ học tập hiện đại, không phải là sự thay thế cho quá trình tư duy của người học. Việc sử dụng công nghệ phải gắn liền với tinh thần liêm chính học thuật, tính minh bạch và trách nhiệm cá nhân đối với sản phẩm học tập. Khi được khai thác một cách chủ động và có định hướng, GenAI không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn góp phần hình thành năng lực số và tư duy công nghệ – những phẩm chất quan trọng của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên chuyển đổi số và kinh tế tri thức.